Bijstand: vanaf 2027 mag je zelf voorstellen om een cursus te volgen

Zit je in de bijstand en kun je niet of niet meteen werken, dan moet je gemeente je meer ruimte geven om een cursus te volgen, vrijwilligerswerk te doen of mantelzorg te verlenen. Je mag zelf voorstellen welke activiteit je wilt doen en je hebt recht op hulp van de gemeente daarbij. Het is onderdeel van een pakket wijzigingen in de bijstand dat gefaseerd ingaat, met een eerste reeks per 1 januari 2026 en een tweede per 1 januari 2027. Voor iedereen die met een uitkering aan het werk wil, aan het leren is of dat overweegt, verandert er dus concreet iets.

Wat er per 2027 verandert

De Rijksoverheid noemt dit bij de wijzigingen van de Participatiewet: bijstandsgerechtigden krijgen meer mogelijkheden om een cursus te volgen, vrijwilligerswerk te doen of mantelzorg te verlenen. Het gaat om mensen die niet of niet meteen kunnen werken. Je kunt dus zelf aangeven welke activiteit bij je past. De nieuwe wet erkent daarmee dat niet iedereen in de bijstand meteen of ooit kan werken.

Voor wie dit concreet wil oppakken, is het verstandig om ruim voor 1 januari 2027 het gesprek met je klantmanager aan te gaan. Hoe jouw gemeente dit precies uitvoert, kan per gemeente verschillen.

Bijverdienen als je jonger bent dan 27

Een wijziging die al per 1 januari 2026 ingaat, raakt jongeren tot 27 jaar die naast hun bijstandsuitkering werken. Van hun maandsalaris uit werk telt 15% niet meer mee voor de hoogte van de uitkering. Dat betekent dat bijverdienen naast een uitkering voor deze groep vanaf 2026 meer oplevert dan voorheen. Kwetsbare jongeren krijgen bovendien direct bijstand, zonder de vierwekentermijn die eerst gold voor het zoeken naar werk.

Mantelzorg telt niet meer als werk of inkomen

Woon je in bij iemand voor wie je mantelzorg verleent en ontvang je zelf bijstand? Ook dan verandert er per 1 januari 2026 iets. Je wordt niet langer gekort op je uitkering omdat je inwonend bent bij de zorgontvanger. Mantelzorg valt in de nieuwe regels niet meer onder werk of inkomen uit werk. Voor mensen die zorg en een studie of cursus combineren met een uitkering, is dat relevant: mantelzorg hoeft de rest van je situatie niet meer te beïnvloeden zoals voorheen.

Bufferbudget bij wisselend inkomen

Werk je in deeltijd naast je uitkering en wisselt je inkomen van maand tot maand, dan kan de gemeente je vanaf 2027 een bufferbudget toekennen van maximaal €1.000 per jaar. Dat moet voorkomen dat je de ene maand te veel en de andere maand te weinig uitkering krijgt doordat je inkomsten schommelen. Ook hoef je niet meer elke gift die je krijgt te melden.

Wat dit betekent als je wilt leren

Voor cursisten met een bijstandsuitkering is het belangrijkste dat je zelf een cursus mag voorstellen en recht hebt op hulp van de gemeente. Dat is iets anders dan een cursus volgen met behoud van WW-uitkering, waarvoor UWV andere regels hanteert. Wil je nu al weten welke scholing of welk advies binnen jouw situatie past, dan is een regionaal Werkcentrum het aanspreekpunt: daar krijg je gratis loopbaanadvies, ook als je in de bijstand zit.

Let wel op: de precieze afspraken over welke cursus wel of niet meetelt en hoeveel uur per week daarvoor staat, staan niet op de landelijke informatiepagina. Vraag ze na bij je eigen gemeente.

Wat je nu doet

Krijg je een bijstandsuitkering en wil je een cursus gaan volgen, maak dan een afspraak met je klantmanager en vraag concreet wat er in jouw gemeente al mogelijk is vooruitlopend op 2027. Ben je jonger dan 27 en werk je erbij, controleer dan of de nieuwe bijverdienregeling van 15% al in je uitkeringsspecificatie van 2026 is verwerkt. Verleen je mantelzorg en woon je in bij de zorgontvanger, meld dat bij je gemeente zodat je uitkering volgens de nieuwe regels wordt berekend.